De brand in de zendmast van Lopik is mogelijk het gevolg van een combinatie van water in de antennekabels en niet goed werkende meetinstrumenten. Dat blijkt uit nieuw onderzoek dat in handen is van de NOS.

In de vroege ochtend van vrijdag 15 juli woedde een korte, felle brand binnen in de buismast van Lopik. Sindsdien hebben miljoenen luisteraars van Radio 1 tot en met 4, BNR en Q-Music in midden- en zuid-Nederland last gehad van slechte ontvangst.

Later die dag bezweek de zendmast van Hoogersmilde, ook door brand. Over de oorzaak daarvan is nog niets bekend. Dat kan nog maanden duren.

Water
Het in brandveiligheid gespecialiseerde bureau Efectis (voorheen TNO) concludeert nu na nieuw technisch onderzoek dat de brand in Lopik veroorzaakt kan zijn door kortsluiting ten gevolge van water in de antennekabels.

Efectis heeft op meerdere plaatsen in de kabels en verdelers roest aangetroffen, die het gevolg moet zijn van binnendringend water. "Aanslag met de typisch blauwgroene kleur die op corrosie van koper duidt in de aanwezigheid van water in de holle kern", zegt het onderzoeksrapport.

Het gaat om kabels die gebruikt worden door Broadcast Partners, die de onder andere de publieke zenders, BNR en Q-Music verzorgt.

Eisen
Efectis schrijft: "Wij beschouwen de corrosie die is aangetroffen op een flink aantal verschillende plaatsen in de 1 5/8" kabels een risicofactor voor het ontstaan van brand. Ten eerste omdat binnengedrongen water de elektrische verbindingen kan verstoren en vonkvorming kan veroorzaken. Ten tweede omdat binnengedrongen water wijst op componenten of montagemethoden die mogelijk in bredere zin niet aan de eisen voldoen."

De betreffende kabels zijn in 2010 in de buismast aangebracht.

"Het is voor ons onacceptabel dat een huurder brand veroorzaakt", zegt directeur Tom van Novec, die de zendmast exploiteert. "We verwachten dat onze huurders netjes met de spullen omgaan, dat er geen brand ontstaat."

Ruzie
Novec ruziet al sinds de brand met Broadcast Partners over wie er verantwoordelijk is voor de brand. Dat kan namelijk bepalen wie de schade moet betalen.

De onderzoekers van Efectis hebben Broadcast Partners een aantal vragen gesteld over de gebeurtenissen in de nacht van 14 op 15 juli. Sommige heeft BP beantwoord, maar op de vraag naar meetgegevens van de zendinstallaties rond de tijd van het incident weigert het bedrijf, op nadrukkelijk advies van de verzekeringsmaatschappij, opening van zaken te geven.

Directeur Robert-Jan van der Hoeven van Broadcast Partners zegt dat "alle gegevens die relevant zijn voor de brandoorzaak" zijn overgedragen.

Verdampt
In een reactie wijst Broadcast Partners het onderzoek van Efectis van de hand. Van der Hoeven zegt "op te kijken" van de uitlatingen van Novec en noemt gevolgtrekkingen over de oorzaak van de brand prematuur.

Als er al water in de kabels komt, verdampt dat gewoon, meent Van der Hoeven. "Als er zo veel water in de kabel zou zitten, zou dat opgemerkt worden en gaat de zender gewoon uit."

Van der Hoeven betwist ook de deskundigheid van Efectis op het gebied van zendinstallaties en spreekt van tunnelvisie en een doelredenering: "Er is onderzoek gedaan naar onze installaties, niet naar brand. Concurrent KPN mocht wel gewoon naar binnen en wij niet. Ook zijn de verbrande kabels al vrij snel weggeknipt zodat onderzoek wordt bemoeilijkt."

Broadcast Partners wacht liever de uitkomst af van een ander rapport over de branden in Smilde en Lopik. Novec zegt voorlopig de apparatuur van Broadcast Partners extra in de gaten te houden om herhaling te voorkomen.
[NOS|Robert Baltus en Hugo van der Parre]

Chronologie zendmast Lopik
Circa 22.30 uur: de oostwaarts gerichte antenne heeft een probleem. Er wordt in die richting 10 keer minder vermogen uitgezonden dan normaal. Het gaat om alle door Broadcast Partners beheerde zenders: Radio1, 2, 3FM, 4, Q-Music en BNR. Dat blijkt volgens Novec uit gegevens van het meetnet van KPN.

Maar de zenders blijven wel op volle kracht aan staan. Gegevens over het elektriciteitsverbruik zouden aantonen dat er niet minder energie wordt geleverd.

4.22 uur: 3FM Lopik 96.8 FM is uitgevallen, andere zenders Radio1, 2, 4, Q-Music draaien normaal (meetgegevens Agentschap Telecom. Uitval kan al eerder zijn gebeurd, de metingen zijn om de 25 minuten).

4.27 uur: 3FM Lopik 96.8 FM is weer terug, maar zachter. Broadcast Partners monteur komt ter plaatse.

4.52 uur: de eerste melding dat er iets ongewoons aan de hand is: Radio M krijgt een automatische melding dat zijn zender, in de top van de toren van Lopik, niet meer uitzendt. KPN, dat de zender en antenne van Radio M faciliteert, heeft om 5.30 uur een monteur ter plaatse. Op enig moment wordt er reflectie gemeten in de zendinstallatie van BP. Hierop komt een monteur ter plaatse.

Ook is opvallend dat inmiddels Broadcast Partners zenders, Radio 1,2 3FM, 4 en Q-Music zachter uitzenden.

5.50 uur: opeens vallen diverse landelijke zenders uit, o.a. Radio 1 t/m 3 en Q Music, allemaal klanten van BP.

5.57 uur: Radio 1,2 3FM, 4 en Q-Music terug, maar nog steeds zachter en dat blijft gedurende rest van de dag (meetgegevens Agentschap telecom).

6.00 uur: bij de NPO komt de melding binnen dat Radio 1 t/m 4 gedurende vier minuten stil zijn geweest. De opgegeven reden is 'kortsluiting'.

6.10 uur: alle zenders zijn dus weer in de lucht. Ooggetuigen zien vroeg in de ochtend busjes van respectievelijk Novec, KPN, Volker Wessels Telecom bij de toren van Lopik.

7.00 uur: personeel van BP constateert dat er een brandje heeft gewoed. Twee monteurs zijn met de lift in de buismast naar boven gegaan, maar al op een laag niveau teruggekeerd omdat zij last van hun ogen kregen. De locatie van de brand zou zijn nabij niveau 13 van de 14 niveaus tellende buismast.

8.27 uur: Radio M is weer in de lucht, na reparaties door KPN-monteurs.

10.00 uur: er komen meer monteurs van BP en busjes van Novec. Ze blijven tot circa 12.00 uur.

11.00 uur: men besluit de brandweer te bellen om de boel te laten controleren, o.a. op eventuele gevaarlijke stoffen.

12.18 uur: de brandweer is ter plaatse, maar deze weigert naar binnen te gaan, omdat de beheerders weigeren de zenders uit te zetten. Vertrekt weer om 12.41 uur (tijden volgens opgave van Brandweer Veiligheidsregio Utrecht). De Officier van Dienst (OvD) belt nog wel met burgemeester Van den Brink van IJsselstein om melding te maken van het incident. "Moet ik daar wat mee?" , vraagt de burgemeester. "Nee", zegt de OvD, "maar dan weet u er van".

18.45 uur: burgemeester Van den Brink ziet op het Jeugdjournaal voor het eerst wat er in Hoogersmilde is gebeurd. Geschrokken belt hij met de OvD van de brandweer. Ze besluiten de zaak alsnog te inspecteren en schakelen Novec in.